این روزها در جامعه با طیف کثیری از افراد سالمندی مواجه هستیم که با نگرانی از خود سوالاتی در ارتباط با این که من در این کشو به دنبال چه میگشتم یا سوئیچ ماشین خود را کجا گذاشتهام، پرسیده و سرگردان هستند؛ البته هرچند ممکن است این سوالات در میان جوانان نیز رایج باشد و گاهاً سوالاتی مشابه موارد یاد شده را از خود بپرسند ولی آنچه روشن است، به این موضوع مربوط میشود که با افزایش سن احتمال ضعف حافظه نیز شدت میگیرد. هیچ فردی نمیتواند سن بیولوژیکی خود را به عقب برگرداند؛ اما مسلما راههایی برای جلوگیری از مواجهه با ضعف حافظه در سنین سالمندی وجود دارد. به همین علت ما این مقاله از بلاگ هوش برتر ایرانیان را به بررسی روش های تقویت حافظه در سالمندان اختصاص دادهایم و اگر شما هم در این زمینه کنجکاو هستید، مطالعه این مطلب را از دست ندهید.
علل بروز ضعف حافظه در افراد سالمند
پیش از بررسی روش های تقویت حافظه در سالمندان لازم است نگاهی به عللی که موجب ایجاد مشکلات حافظه در سالمندان میشوند داشته باشیم تا بدین شکل و با یک نگاه مبنایی بتوانیم راهکارهایی را برای برطرف نمودن ضعف حافظه در سالمندان ارائه کنیم. به طور کلی علل بروز ضعف حافظه در افراد سالمند را میتوان در جدول زیر خلاصه نمود:
| کاهش فعالیتهای بدنی | عموماً افراد سالمند دارای فعالیت بدنی بسیار ناچیزی هستند و با توجه به کاهش هماهنگی ایجاد شده میان مغز و بدن، این مسئله به کاهش عملکرد حافظه در سالمندان و از دست رفتن تواناییهای شناختی منجر میگردد. |
| تغییر در ساختار مغز | با بالا رفتن سن، تغییراتی در ساختار مغز رخ میدهد که این تغییرات میتواند به کاهش عملکرد حافظه ختم گردد. از جمله این تغییرات میتوان به مواردی همچون افزایش تجمع لکههای آمیلوئیدی و کاهش تعداد سلولهای عصبی اشاره کرد. |
| اضطراب و فشار روحی | اضطراب و استرس فارغ از سن میتواند عملکرد ذهن را مورد هدف قرار داده و موجب تضعیف حافظه گردد؛ اما این مسئله در افراد سالمند و با توجه به تغییرات ایجاد شده در ساختار مغز آنها بیش از سایر سنین میتواند مشکل آفرین بتشد. |
| بیماریهای عصبی | کهولت سن احتمال ابتلا به بیماریهای عصبی، آلزایمر، پارکینسون و مواردی از این دست را بالا میبرد. تاثیرات داروهای مصرفی بر حافظه و بیماریهای عصبی روی هم رفته میتوانند عملکرد حافظه افراد سالمند را مورد هدف قرار داده و به شدت آن را تضعیف نمایند. |
بررسی روش های تقویت حافظه سالمندان
وجود مشکلات حافظهای در افراد سالمند امری طبیعی بوده و به تنهایی نمیتواند نشانهای از ابتلا به آلزایمر و اختلال شناختی تلقی گردد؛ اما در صورتی که به موقع عملکرد حافظه را تقویت نکنیم و علائم دیگری نیز ظاهر گردد، به احتمال زیاد فرد دچار بیماریهای مرتبط با اختلالات شناختی خواهد شد. روش های تقویت حافظه در سالمندان ترکیبی از یک رژیم غذایی صحیح و رعایت برخی نکات کلیدی در سبک زندگی است که توضیح تفصیلی هر یک از آنها به شرح زیر است:
تقویت حافظه سالمندان با انجام بازیهای فکری هوشمند
انجام بازیهای مختلف در تقویت حافظه دیداری امری رایج بوده که در کلیه سنین میتوان از آن بهره جست و انحصاری به ایام کودکی ندارد. در اصل، این تمرینات شناختی به مغز کمک میکنند تا با انجام فعالیتهای متعدد تقویت شده و اثرات تغییرات ایجاد شده در مغز به دلیل کهولت سن به حداقل میزان ممکن کاهش پیدا کند. انجام بازیهایی همچون بازی کارت، تکمیل نمودن پازل و مواردی از این دست به دلیل دارا بودن تاثیر یاد شده یکی از روش های تقویت حافظه در سالمندان به شمار میروند. از مزایای انجام این بازیها میتوان به این نکته اشاره کرد که کلیه این بازیها را فرد سالمند به تنهایی میتواند در خانه انجام دهد و نیازی به فرد دیگری نخواهد داشت.
به طور کلی، حل معما، نوشتن خاطرات، مشارکت در بازیهای حافظهای و یا یادگیری نواختن یک موسیقی یا زبان جدید در ایام سالمندی میتواند با ورزش دادن حافظه آن را تقویت نماید. در واقع عملکرد مغز ما به عضلات بدن شباهت دارد و هر چه بیشتر از آنها استفاده شود، به همان میزان قدرت بیشتری پیدا میکنند. انجام فعالیتهای جدید این امکان را برای مغز فراهم میکند تا نورونهای جدیدی ایجاد کرده و با به چالش کشیدن بیشتر مغز موجب بهبود عملکرد حافظه گردند.
رژیم غذایی تقویت حافظه برای سالمندان
گفته شد که روش های تقویت حافظه در سالمندان ترکیبی از یک رژیم غذایی صحیح و همچنین داشتن سبک زندگی سالم است. متاسفانه تغذیه نامناسب و داشتن رژیم غذایی اشتباه از جمله دلایلی است که افراد را با بالاتر رفتن سن با مشکل ضعف حافظه روبهرو میسازد. برخی از مواد غذایی به دلیل داشتن ویتامین و مواد معدنی تاثیر بسزایی در تقویت حافظه سالمندان دارند. از جمله مواد غذایی مهمی که باید به رژیم غذایی افراد سالمند اضافه شود میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- غلات: غلاتی همچون برنج قهوهای، آرد چند جانبه، جو و گندم کامل به دلیل داشتن فیبر، ویتامینهای گروه B و مواد معدنی نقش مهمی در تقویت حافظه سالمندان ایفا میکنند.
- ماهی: ماهی از آن دسته مواد غذایی بوده که هم به دلیل داشتن ویتامین D به سلامتی عمومی بدن کمک میکند و هم به دلیل دارا بودن اسیدهای چرب امگا 3 در بهبود عملکرد حافظه نقش دارد.
- آجیل و مغزها: آجیل و مغزها نیز به دلیل دارا بودن ویتامینهای گروه B که نقش اصلی را در تقویت حافظه دارند، باید در رژیم غذایی فرد سالمند در نظر گرفته شوند. البته مصرف آجیل منحصراً برای افراد سالمند مفید نبوده و به دلیل داشتن مواد معدنی و اسیدهای چرب میتوان از مزایای آن در سنین جوانی نیز بهره برد.
- میوه و سبزیجات تازه: میوها و سبزیجات تازه حاوی آنتیاکسیدان هستند و هم در سلامت عمومی بدن و هم در بهبود عملکرد حافظه در سنین سالمندی نقش دارند. از جمله میوهها و سبزیجاتی که در یک رژیم غذایی سالم باید از آنها استفاده شود میتوان به آلو، کلم، توت فرنگی، سیب زمینی، آووکادو، کلم، توت، زغال اخته و اسفناج اشاره کرد.
به طور خلاصه رژیم غذایی مورد استفاده برای یک فرد سالمند باید حاوی ویتامینهای B، C و D3 باشد و نباید در این رژیم غذایی آن دسته از مواد غذایی که حاوی ترکیب رسوراترول هستند، حذف گردد.
مطالعه بیشتر: برای تقویت حافظه چه باید کرد
انجام ورزش برای تقویت حافظه سالمندان
اگر فرد سالمند دارای شرایط جسمانی خوبی بوده و پزشک مجوز انجام فعالیت بدنی را داده است، انجام ورزشهای هوازی بهترین گزینه برای سالمندان هستند؛ چراکه ورزشهای هوازی موجب گردش خون شده و جریان خونرسانی به مغز را بهبود میبخشند. انجام فعالیتهای ورزشی نظیر شنا کردن، دوچرخه سواری، تنیس و پیاده روی گزینه بسیار خوبی برای سالمندان به شمار میروند و بنابر عقیده بسیاری از روانشناسان و روانپزشکان، انجام اصولی ورزشهای سبک هوازی میتواند از بهترین روش های تقویت حافظه در سالمندان تلقی گردد.
مطالعات علمی ثابت نموده آن دسته از سالمندانی که 3 بار در هفته (به مدت 12 هفته) از تردمیل و دوچرخه ثابت استفاده میکنند، دارای حافظه بهتری در مقایسه با سایر سالمندان هستند. جالب است بدانید که انجام فعالیتهای ورزشی با تامین اندوفین (Endorphin) در بهبود خلقوخو و همچنین اشتهای فرد نیز تاثیر مثبت دارد.
خواب کافی و کنترل استرس
اگر مطالعاتی در ارتباط با علل ضعف حافظه داشته باشید، مطمئناً میدانید که خواب ناکافی و قرار گرفتن در موقعیتهای استرسزا از جمله دلایلی بوده که موجب تضعیف عملکرد حافظه در کلیه سنین میگردد. خواب کافی برای یک فرد بزگسال به طور میانگین 7 الی 8 ساعت در طول 24 ساعت بوده و این خواب کافی است که انرژی مغز را برای پردازش دادهها و تثبیت خاطرات تامین مینماید. توجه داشته باشید که خواب ناکافی موجب تشدید استرس و اضطراب در افراد سالمند شده و تاثیرات منفی بر روی هورمونهای مغزی بر جای میگذارد.
انجام مراقبه و مدیتیشن، تمرینات تنفسی، مصرف دمنوشهایی همچون دمنوش اسطوخدوس و هلیله از روش های تقویت حافظه در سالمندان به شمار میرود؛ چراکه موارد یاد شده استرس و اضطراب را کنترل کرده و موجب ارتقا کیفیت خواب افراد میگردد.
حفظ و تقویت روابط اجتماعی
مطالعات علمی ثابت نموده که حفظ روابط سالم اجتماعی نقش کلیدی را در تقویت حافظه فرد سالمند ایفا میکند. وقتگذرانی با خانواده و دوستان یا شرکت در رویدادهای اجتماعی نظیر همایشهای مختلف میتواند عملکردهای ذهنی فرد را بهبود بخشد. اهمیت این روابط اجتماعی به قدری است که هر فرد روزانه حداقل باید 10 دقیقه تعامل اجتماعی با افراد دیگر داشته و در اصل انسان یک موجود مدنی بالطبع است و نداشتن تعامل اجتماعی میتواند تاثیرات وحشتناکی را بر روی حافظه فرد از خود برجای بگذارد.
بهترین شیوه تقویت حافظه سالمندان
سالمندی و پیری امری طبیعی در سیر رشد انسانها بوده و این تفکر که انسان با پیر شدن کلیه چیزهای خوب خود را از دست میدهد تفکری اشتباه بوده که صرفاً ناشی از فوبیای پیری در برخی از افراد است. در سالمندی نیز میتوان حافظه را همچون کودکی و جوانی تقویت نمود و مانع بروز بیماریهای شناخی نظیر آلزایمر گردید.
آشنایی با خوراکیهایی که موجب تقویت حافظه کودکان میشود
با توجه به اهمیت این موضوع ما در این مقاله تلاش نمودیم تا شما را با روش های تقویت حافظه در سالمندان بیشتر و بهتر آشنا کنیم و همان طور که در مطالب فوق مشاهده کردید، پیری لزوما به معنای ابتلای حتمی به آلزایمر نبوده و با انجام تمرینات ورزشی، داشتن رژیم غذایی سالم، یادگیری چیزهای جدید و به طور کلی به چالش کشیدن ذهن میتوان خود را از خطرات ابتلا به بیماریهای اختلال شناختی مصون نگه داشت.
ناگفته نماند اگر در ارتباط با روش های تقویت حافظه در سالمندان سوالی دارید که در مطالب فوق پاسخ آن را پیدا نکردید، میتوانید سوال خود را در بخش نظرات با کارشناسان ما در میان بگذارید.
سوالات متداول
علت تضعیف حافظه در سنین سالمندی چیست؟
این معضل بنا به دلایل مختلفی همچون کاهش جریان خون به مغز، کاهش فعالیت نورونها، تغییرات ایجاد شده در ساختار مغز و مواردی از این دست ایجاد میگردد.
آیا امکان تقویت حافظه در سنین سالمندی وجود دارد؟
بله شما میتوانید با داشتن رژیم غذایی سالم و همچنین سبک زندگی صحیح و انجام ورزشهای نه چندان سنگین حافظه خود را تقویت کنید.
آیا یادگیری زبان جدید در پیری تاثیری در تقویت حافظه دارد؟
بله، به طور کلی انجام فعالیتهای جدیدی که ذهن را به چالش میکشند میتوانند در این راه موثر واقع شوند.
