روش های مطالعه موثر
مهارت های مطالعه

روش های مطالعه موثر برای بهبود شیوه کتاب خواندن

روش های مطالعه موثر برای بهبود شیوه کتاب خواندن

مطالعه کردن در عین حال که یکی از لذت بخش ترین کارهایی است که می‌تواند در هنگام اوقات فراغت انجام داد، می‌تواند به سلامت مغز ما هم کمک کند. اما همه این‌ها زمانی اتفاق می‌افتد که شما با روش های مطالعه موثر آشنا باشید. در واقع آشنایی با این تکنیک ها به شما کمک خواهد کرد تا بدون خستگی مطالعه کنید و حتی درک مطلب بیشتری هم داشته باشید. یکی از دلایلی که باعث می‌شود دانش آموزان و دانشجویان ما خیلی از مطالبی را که مطالعه می‌کنند، فراموش کنند آشنا نبودن با همین روش ها است. به همین دلیل هم بسیاری از اساتید استفاده از این روش‌ها را به خصوص در زمان جمع بندی کنکور توصیه می‌کنند. فراموش نکنید که مطالعه کردن چیزی فراتر از خواندن خط به خط کتاب است.  

 

سرانه مطالعه در ایران بسیار پایین است. به جای گله مندی از سایرین، بهتر است ابتدا خودمان تغییر کنیم. با یادگیری روش های مطالعه موثر، می توانیم به افزایش سرانه مطالعه ایران ، کشور عزیزمان کمک کنیم. اگر می خواهید این تکنیک ها را به صورت حرفه ای بیاموزید، با ما همراه باشید.

 چرا باید مطالعه کنیم؟کتاب خواندن

بهبود عملکرد مغز

هنگامی که مطالعه می کنید، در حال وارد کردن اطلاعات زیادی به مغز خود هستید. این اطلاعات مفید کارایی مغز شما را به شدت افزایش می دهند و با تغییراتی که در حافظه عضلانی تان ایجاد می شود، عملکرد مغزتان بهبود می یابد. هنگامی که با مطالعه صحیح و موثر، کارایی و عملکرد مغزتان را افزایش می دهید، می توانید در زندگی نیز تصمیمات بهتری بگیرید. برای درک بهتر این موضوع می‌توانید مقاله تاثیر مطالعه بر مغز را بخوانید.

 

جلوگیری از آلزایمر

اگر می خواهید در سنین بالا دچار آلزایمر نشوید، از همین الان کتاب خواندن را شروع کنید. در واقع هنگام مطالعه مغز شما در عین حال که در حال تجزیه و تحلیل مطالب است، به آرامش هم خواهد رسید. پس می‌تواند گفت همانطور که مدیتیشن برای سلامت مغز و آرامش مفید است، کتاب خواندن نیز به ما در کمک می‌کند تا از آلزایمر و خطرات احتمالی آن دوری کنیم. به شما توصیه می‌کنیم که حتی اگر وقت کافی ندارید، حداقل روزی ۱۵ دقیقه با استفاده از روش های مطالعه موثر کتاب بخوانید. 

روش های مطالعه موثر و کرونا

کاهش استرس

مسلما هیچ کس از استرس خوشش نمی آید! اما برخی اوقات ممکن است ناخواسته و یا به یک دلیلی دچار استرس شدید شوید  بسیاری از افراد در این موقع، به سراغ ورزش، گوش دادن موسیقی و حتی چای نوشیدن می روند. اما طی آخرین تحقیقات دانشمندان، تنها دقایقی مطالعه می تواند استرس شما را به طور کامل از بین ببرد. نیازی نیست برای رفع استرس خود، ۲ ساعت کتاب بخوانید! کافی است ۱۰ الی ۲۰ دقیقه این کار را انجام دهید. اگر هنوز در این موضوع شک و تردید دارید، برای یک بار هم که شده امتحانش کنید!

درمان بی خوابی

احتمالا والدین شما هم در دوران نوجوانی و کودکی به شما توصیه کرده‌اند که قبل از خواب کتاب بخوانید. شاید والدین ما در آن زمان تنها براساس تجربیات خودشان این توصیه را می‌کردند. اما این موضوع از لحاظ علمی نیز کاملا ثابت شده است. یک مطالعه کوتاه و موثر دقایقی قبل از خواب، می تواند بر کیفیت خواب شما تاثیر مثبت بگذارد و بتوانید راحت تر بخوابید این روزها که بسیاری از ما با مشکل بی خوابی رو به رو هستیم، بهتر است به جای استفاده از موبایل در اواخر شب که موجب بی خوابی شدید می شود، تنها ۱۰ صفحه کتاب بخوانیم.

البته این را فراموش نکنید که مطالعه کردن پیش از خواب در واقع یک معامله دو سر سود است. چرا که به همان میزان که مطالعه کردن به بهتر خوابیدن شما کمک می‌کند، خواب کافی هم به یادگیری و مطالعه شما کمک خواهد کرد. 


بیشتر بخوانید: تاثیر خواب بر یادگیری


 

 

کیفیت زندگی شما را دو چیز تعیین می‌کند: کتاب‌هایی که می‌خوانید و انسان‌هایی که ملاقات می‌کنید. | مک لوهان

 

 

آیا روش مطالعه ما اشتباه است؟مطالعه در دبیرستان

به این مثال‌ها توجه کنید. اگر شما هم این عادات را دارید، بهتر است که با مطالعه این مقاله و یادگیری روش های مطالعه موثر ، شیوه مطالعه کردن خود را اصلاح کنید. 

  • اگر پس از ۱۰ دقیقه مطالعه، چشم هایتان خسته می شود و کتاب را کنار می‌گذارید، بدانید که شیوه مطالعه شما اشتباه است. مشکل از کتاب نیست. 
  • اگر پس از ۸ ساعت کار طاقت فرسا، در اوج خستگی شروع به خواندن یک کتاب می کنید، کارتان اشتباه است! شما فقط در ظاهر مطالعه می کنید، اما هیچ درکی از آن ندارید.
  • یکی از روش های موثر مطالعه، این است که در مکانی بسیار آرام، این کار را انجام دهیم. ما حتی همین مورد ساده را خیلی اوقات رعایت نمی کنیم. مثلا هنگامی که در یک پارک شلوغ هستیم یا روبروی تلویزیون نشستیم، شروع به کتاب خواندن می‌کنیم. 

 

مثالهایی که در بالا به آنها اشاره کردیم، تنها بخشی از عادت های غلط مطالعه بود که ما هنچنان در حال استفاده از آنها هستیم. با خواندن ادامه این مقاله و یادگیری روش های مطالعه موثر، می توانید این روش های غلط را به طور کلی فراموش کنید.

 

روش های مطالعه موثر ؛ شروع مطالعهروش های مطالعه موثر شروع

۱- هدف خود را مشخص کنید!

فرقی نمی کند کتابی که می خوانید درسی است یا غیر درسی، قبل از مطالعه کتاب باید هدف خود را از خواندن آن به طور کامل مشخص کنید. متاسفانه بسیاری از منابعی که در رابطه با روش های مطالعه موثر مقاله می‌نویسند، هدف گذاری قبل از خواندن کتاب را فراموش می کنند. تا زمانی که هدف خود را مشخص نکنید، پیش خوانی اولیه و ثانویه، اهمیتی ندارد.

اگر می خواهید کتاب ریاضی‌تان را بخوانید، قبلش مشخص کنید که هدفتان چیست؟ آیا می خواهید تنها یک بخش را بخوانید یا می خواهید به صورت عمقی آن را مطالعه کنید؟ اگر کتاب آئین دوست‌یابی اثر دیل کارنگی را می خواهید بخوانید، باید برای آن هدفی داشته باشید. آیا هدف شما این است که ارتباطات اجتماعی قدرتمندی داشته باشید؟ آیا فقط می خواهید درباره ارتباطات و دوست یابی، اطلاعات کسب کنید؟ شما باید همه این موارد را به طور کامل مشخص کنید.

 

۲- حالا وقت پیش خوانی اولیه است

دومین و شاید یکی از مهمترین مراحل در روش های مطالعه موثر ، پیش خوانی اولیه می باشد که باید پس از مرحله هدف گذاری انجام شود. قبل از اینکه به طور رسمی مطالعه یک کتاب را آغاز کنیم، بهتر است درباره محتوای آن کمی اطلاعات به دست بیاوریم. برای این کار می توانیم ابتدا فهرست کتاب را برای چند دقیقه مطالعه کنیم و بعد از آن یک بار به صورت خیلی سریع و تیتر وار، مطالب کتاب را بخوانیم.

این کار باعث می شود مغز شما آمادگی بیشتری برای دریافت اطلاعات آن کتاب داشته باشد. همچنین، پیش خوانی اولیه سبب افزایش درک مطلب نیز می شود. هنگامی که مغز شما اطلاعات اولیه کتاب را درک و دریافت می کند، خیلی راحت تر می تواند آنها را دسته بندی کند. اگر این مرحله را به درستی انجام ندهید، پس از پایان کتاب احساس می کنید که هیچ چیز یادتان نیست. اگر هم یادتان باشد، اطلاعات آن قدر پراکنده هستند که اصلا نمی توان از آنها استفاده کرد.

پیش خوانی

۳- پیش خوانی ثانویه را هرگز فراموش نکنید

اگر تا به اینجای کار، هدف خود را به درستی تعیین کردید و پیش خوانی اولیه را انجام داده‌اید، به شما تبریک می گوییم! بخش مهمی از مطالعه موثر را انجام داده‌اید. پس از اینکه در پیش خوانی اولیه، به صورت تیتر وار مطالب کتاب را خواندیم، حالا باید هر فصل از کتاب را این بار به صورت ویژه بررسی کنیم.

یک بار، کلیه فصول را خیلی سریع مطالعه کنید و سعی کنید ارتباط بین آنها را به خوبی شناسایی کنید. پس از انجام این کار، یک بار دیگر، فصل اول که قرار است در شروع مطالعه آن را بخوانید را مرور کنید و سعی کنید یک درک کلی از آن به دست آورید. این کار که یکی از از روش های مطالعه موثر به حساب می‌آید می‌تواند موجب افزایش کیفیت مطالعه شما شود.

 

۴- سوالات مرتبط با موضوع طرح کنید

پس از پشت سر گذاشتن مراحل هدف گذاری و پیش خوانی، وقت طرح سوالات مرتبط با موضوع کتاب است. ممکن است این کار کمی زمان‌بر باشد، اما ارزشش را دارد. با این کار، تمرکز و دقت خودتان را هنگام مطالعه به شدت افزایش می دهید و می‌توانید مفهوم کتاب را به خوبی درک کنید.


بیشتر بخوانید: افزایش تمرکز در مطالعه


 

 

۵- بخوانید و فکر کنید

قرار نیست خط به خط کتاب را حفظ کنید (حتی اگر کتاب درسی می خوانید). وظیفه شما این است که کتاب را بخوانید و مفهوم آن را به خوبی درک کنید. متاسفانه از دوران ابتدایی، به ما یاد داده‌اند که  یک متن را بخوانیم و همان موقع آن را به خاطر بسپاریم تا بعد درباره آن از ما سوال کنند. به جرئت می گوییم این روش، یکی از بدترین روش های مطالعه می باشد. هدف از خواندن کتاب، این نیست که تمامی آمار و ارقام را حفظ کنیم و بعدها عینا همان آمار را تحویل دیگران بدهیم.

شما باید مفهوم کتاب را درک کنید و پس از آن درباره‌اش فکر کنید. سعی کنید مطالب خوانده شده را در ذهنتان تجزیه و تحلیل کنید و به خوبی به آنها فکر کنید. سعی کنید هدف نویسنده را درک کنید. هنگامی که این تکنیک را به کار می برید، امکان ندارد چیزی از یادتان برود. حتی اگر ۱۰ سال پس از مطالعه کتاب، درباره آن از شما سوالی کنند، به راحتی می توانید پاسخ دهید.

روش های مطالعه موثر مرور

۵- هر آنچه خوانده‌اید را مرور کنید

چه ۱۰ صفحه بخوانید و چه ۱۰۰ صفحه، حداقل یک بار باید آن را مرور کنید. نیاز نیست که خط به خط آنچه مطالعه کرده‌اید را مرور کنید. هدف از مرور، تثبیت اطلاعات در ذهن است. برای اینکه مطالب را از حافظه کوتاه مدت خود به حافظه دائمی انتقال دهیم، مجبوریم که آن‌ها چندین بار برای خودمان مرور کنیم. 

فقط یادتان باشد که ما به همه محتوای کتاب نیازی نداریم. تنها بخش ها و نکات مهم و حیاتی را احتیاج داریم! با یک یا دوبار مرور، کلیه مطالب را در ذهن خود تثبیت می کنید و از فراموشی اطلاعات نیز جلوگیری می کنید.

 

۱۱ مورد از روش های مطالعه موثر

با ذهن خالی به سراغ مطالعه بروید!ذهن خالی

لطفا هنگامی که همزمان به چند چیز فکر می کنید، خواندن کتاب را آغاز نکنید. ذهن شما باید از اطلاعات بیهوده خالی باشد تا شما بتوانید درک درستی از کتاب پیش رویتان داشته باشید! ممکن است هنگام خواندن کتاب، افکار مزاحم به شما هجوم بیاورند و ناگهان یاد قرض ها و بدهی های خود بیفتید. بهترین روش برای رهایی از این مشکل، این است که به آن افکار توجه کنید.

لحظاتی مطالعه را کنار بگذارید و با ذهن و افکار خود صحبت کنید. اصلا خنده دار نیست! این یک تکنیک فوق العاده می باشد. به ذهن و افکاری که به سمت شما هجوم آورده اند، بگویید الان وقت مطالعه است، بعدا جواب سوال شما را خواهم داد.

اگر دیدید افکار خیلی آزاردهنده هستید، برای دقایقی کلا کتاب را کنار بگذارید. یک پاسخ درست به ذهنتان بدهید. ممکن است ناگهان به فکر فوتبال بیفتید. مشکلی نیست، اگر ذهنتان سوالی دارد، جوابش را بدهید. هرطور شده پاسخ آن را بدهید و بحث را به اتمام برسانید. مطمئن شوید که دیگر این افکار مزاحم شما نمی شوند. سپس مطالعه را ادامه دهید. 


بیشتر بخوانید: خلاص شدن از شر افکار مزاحم و بیش از حد فکر کردن


 

حواستان باشد چقدر کتاب می خوانید

یکی دیگر از روش های مطالعه موثر ، مدیریت زمان مطالعه می باشد. نیازی نیست که به صورت پیوسته، ۴ ساعت مطالعه انجام دهید. معمولا ظرفیت مغز انسان برای مطالعه تا ۵۰ الی ۶۰ دقیقه به صورت پیوسته می باشد. اگر پشت سر هم ۴ ساعت مطالعه انجام دهید، در واقع فقط ۱ ساعت آن را به طور کامل و صحیح درک کرده‌اید! در واقع عملا شما در ۳ ساعت دیگر بازدهی نداشته‌اید. 

به ذهن خود فرصت دهید. پیشنهاد می کنیم برای درک بهتر از مطالب کتاب، به ازای هر ۱ ساعت مطالعه، حداقل ۱۰ الی ۱۵ دقیقه استراحت کنید. تاکید می کنیم که فرقی ندارد کتاب درسی و یا غیر درسی می خوانید. به هر حال باید تقریبا پس از ۱ ساعت مطالعه، ۱۰ الی ۱۵ دقیقه ای به ذهنتان استراحت دهید تا بتواند اطلاعات را ذخیره و طبقه بندی کند. استراجت کردن در بین مطالعه یکی از روش های صحیح مطالعه است که می‌تواند یادگیری شما را هم افزایش دهد. 

 

یادداشت برداری کنید

یادداشت برداری

احتمالا تا به حال برای شما پیش آمده که مثلا ۵۰ صفحه از کتابی را می‌خوانید، ولی در پایان انگار چیزی نخوانده اید. در واقع فکر می کنید که همه چیز را فراموش کرده اید. در واقع یکی از بهترین راه هایی که می‌تواند به ما کمک کند تا مطالعه بدون فراموشی را تجربه کنیم، یادداشت برداری کردن است.  یکی از بهترین راه حل های این مشکل، یادداشت برداری هنگام مطالعه است. سعی کنید پس از مطالعه هر ۵ صفحه، چند خطی درباره آن بنویسید. این یادداشت، هم می تواند برداشت شخصی شما از محتوای کتاب باشد و هم می تواند دقیقا بخش های مهم کتاب باشد. در هر صورت، با انجام این کار باعث می شوید که مطالب به خوبی در ذهن تان تثبیت شوند.


برای آشنایی با یکی از بهترین روش های یادداشت برداری
می‌توانید مقاله روش یادداشت برداری کرنل را مطالعه کنید. 


 

خلاصه نویسی را حتما در دستور کار خود قرار دهید

روش های مطالعه موثر خلاصه نویسی

این مورد از روش های مطالعه موثر هم با تکنیک یادداشت برداری ارتباط نزدیکی دارد. با این تفاوت که ممکن است شما در یادداشت برداری، علاوه بر نوشتن نکات مهم، برداشت شخصی‌تان را نیز بنویسید. اما در خلاصه نویسی، شما پس از پایان هر ۵ یا ۱۰ صفحه، تنها خلاصه ای از مفهوم همان بخش را باید بنویسید. این روش نیز می تواند تاثیر بسیار زیادی بر یادگیری و درک شما از محتوای کتاب بگذارد.

انجام دو تکنیک یادداشت برداری و خلاصه نویسی در کنار یکدیگر، می تواند برایتان معجزه کند!

در جای مناسب مطالعه کنید

یکی دیگر از راه های به ظاهر ساده اما قدرتمند مطالعه موثر، قرار گرفتن در جایی آرام، بی سر و صدا و مناسب برای مطالعه می باشد. اگر یک اتاق شخصی دارید، سعی کنید همیشه در همان جا به خواندن کتاب بپردازید. سعی کنید هنگام مطالعه پشت میز خود بنشینید.

هرگز در رختخواب اقدام به مطالعه نکنید. زیرا مغز در این زمان در حالت خواب قرار می گیرد و عملا درک درستی از محتوای کتاب نمی تواند داشته باشد. بنابراین بهتر است مطالعه را در حالت استاندارد و صحیح خودش انجام دهید.

 

بخش های مهم کتاب را علامت بزنیدبخش‌های مهم

البته این روش بیشتر به دانش آموزان و دانشجویان توصیه می شود که بعدها احتمالا قرار نیست کتاب درسی خود را به کسی هدیه بدهند و یا اینکه دوباره آن را بخوانند. شما در مطالعه کتاب های غیر درسی نیز می توانید از این تکنیک استفاده کنید. به شرطی که خیلی کتاب را خط خطی نکنید! می توانید با مداد بخش های مهم را علامت بزنید و یا آنها را هایلایت کنید. 

 

هر روز مطالب را مرور کنید

یکی از بهترین روش های مطالعه موثر ، مرور مطالب خوانده شده می باشد. تحقیقات نشان داده که حدودا ۹۰% مطالب، پس از ۲۴ ساعت از ذهن ما پاک می شوند. ممکن است شما نیز مانند خیلی از دوستان، وقت کافی برای یادداشت برداری و یا علامت زدن بخش های مهم نداشته باشید. بنابراین توصیه می کنیم که هرروز، قبل از شروع مطالعه صفحات جدید، یک بار، به صورت تیتروار، مطالب روز قبل را مرور کنید.

با استفاده از این تکنیک، می توانید درصد تثبیت مطالب در ذهنتان را به شدت افزایش دهید! اگر وقت کافی برای مرور مطالب را ندارید، پیشنهاد می‌کنیم هر ۲ روز یک بار مطالب جدید را وارد مغزتان کنید. به عنوان مثال، امروز از صفحه ۱ تا ۵۰ بخوانید. فردا نیز همین صفحات را مجددا مطالعه کنید. ( نیاز نیست که خط به خط مطالب را مرور کنید ). برای اینکه یاد بگیرید چگونه به صورت اصولی این کار را انجام دهید، می‌توانید مقاله منحنی فراموشی ابینگهاوس را مطالعه کنید. 

 

به صورت گروهی مطالعه کنید

روش های مطالعه موثر مطالعه گروهی

معمولا هدف نهایی همه ما از مطالعه کتاب ( چه درسی و چه غیر درسی ) یادگیری می باشد. تجربه نشان داده است که اگر یک مطلب را به صورت گروهی مطالعه کنید و همه اعضای گروه برداشت خود را از آن متن بگویند، میزان یادگیری شما و دوستانتان چندین برابر می باشد!

هر شخصی می تواند برداشت متفاوتی از یک محتوا داشته باشد. مجموعه این برداشت‌ها، می توانند درک شما از موضوع را افزایش دهد. همچنین شنیدن یک مطلب درسی از زبان یک دوست می‌تواند باعث شود که مطلب به خوبی در ذهنتان تثبیت شود و تا سال‌ها باقی بماند.

مصمم باشید

اگر مطالعه کتابی را آغاز می کنید، برای به پایان رساندن آن مصمم باشید. هرگز کتاب را در نیمه راه رها نکنید. سعی نکنید فقط کتاب را تمام کنید. بلکه از تک تک صفحات آن چیزهای جدیدی بیاموزید. تمام کردن کتاب را همه بلدند. اما کمتر کسی وجود دارد که مفهوم کتاب را به طور کامل درک کند. چون هیچگونه هدفی در ابتدا برای خودشان تعیین نمی‌کنند. هنگامی که برای یادگیری بیشتر به سراغ یک کتاب می روید، مطالعه موثرتری خواهید داشت و چیزهای بیشتری خواهید آموخت.

بین مفاهیم ارتباط معنایی ایجاد کنید

یکی از مهمترین روش های مطالعه موثر ، ایجاد یک شبکه معنایی است. ممکن است ارتباط زیادی بین همه‌ی بخش های کتابی که مطالعه می‌کنید وجود نداشته باشد و فقط چند بخش آن به هم مرتبط باشند. در چنین شرایطی شما باید هوشمندانه عمل کنید! این یعنی باید کوچکترین ارتباطات و شباهت ها را پیدا کنید.

ارتباط معنایی روش های مطالعه موثر

عواملی که باعث حواس پرتی می شوند را حذف کنید

لطفا در هنگام مطالعه، عواملی که می توانند حتی برای یک لحظه حواستان را پرت کنند را از خود دور نگه دارید. اولین چیزی که باید از خود دور کنید، موبایلتان است. تلفن همراه شما می‌تواند بدترین وسیله ای باشد که هنگام مطالعه در کنارتان قرار می دهید. چرا که مدام توجه شما به آن جلب می‌شود. ممکن است بخواهید هر چند دقیقه، پیام هایتان را بررسی کنید.

خوب است بدانید که انجام چندکار به صورت همزمان، مخصوصا هنگام مطالعه، می تواند عملکرد مغزتان را به شدت ضعیف کند و باعث شود که حتی ۱% محتوای کتاب را نیز متوجه نشوید. یکی دیگر از عوامل حواس پرتی شما هنگام مطالعه، می تواند تلویزیون و یا رادیو باشد. لطفا در زمان خواندن کتاب، صدای این وسایل را ببندید و در صورت امکان نیز آنها را خاموش نمایید.

 

روش های مطالعه موثر ؛ سخن پایانی

مطمئن باشید با اجرای روش های مطالعه موثر که در این مقاله به آنها اشاره کردیم، می توانید کیفیت مطالعه خود را ۱۰ برابر کنید. ممکن است در ابتدا کمی سخت باشد که البته این موضوع  کاملا طبیعی است. شما سال ها با شیوه های غلط مطالعه بزرگ شده اید. پس انتظار نداشته باشید که در یک هفته تغییر اساسی به وجود بیاید. به مرور زمان، روش های گفته شده، جایگزین روش های قبلی خواهند شد. فقط کافی است تلاش کنید و از اعماق وجودتان انگیزه‌ای برای انجام این کار داشته باشید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *