چگونه نقد کتاب بنویسیم
کتابخوانی

چگونه نقد کتاب و داستان بنویسیم ؟ راهنمای جامع برای نوشتن نقد خوب

در آداب نوشتن نقد نظریات زیادی در طول تاریخ پدید آمده‌اند. گاهی نقد به تمایز و برتری برخی از انواع ادبی بر دیگری هم مرتبط می‌شد. برای مثال، در قرن بیستم منتقدین «نقد نو» معتقد بودند شعر نوع ادبی بهتری است و افرادی مانند باختین رمان را از نظر کیفیت نسبت به انواع دیگر ادبی برتر می‌دانستند. نظریه‌های «نقد نو» به خوانش دقیق آثار به خصوص اشعار تاکید می‌کردند و حتی تی.‌اس.‌الیوت معتقد بود یک منتقد خوب باید شعر زیادی بخواند تا بتواند لایه‌های زیرین معنایی یک اثر را کشف کند. این نظریه پردازان، به بیوگرافی نویسنده و پس‌زمینه تاریخی یک اثر توجهی نداشتند. اما از طرفی طرفداران «چندزبانی» من جمله باختین نه تنها اثر و شخصیت‌ها را مورد بررسی قرار می‌دادند بلکه به زندگی‌نامه و تحولات سیاسی اثر دقت ویژه‌ای داشتند. آشنایی با تاریخ نقد برای یاد گرفتن اینکه چگونه نقد کتاب یا داستان بنویسیم الزامی‌است.

این مثال‌ها نشان می‌دهند نقد هم روش خاص خود را دارد و نوشتن نقد یک نهضت ادبی است که ریشه در غرب دارد. حالا اگر قصد داشته باشیم دست به قلم شویم، چگونه نقد داستان بنویسیم؟ و آیا چگونه می‌توانیم نقد کتاب بنویسیم؟ قبل از اینکه به این سوالات پاسخ بدهیم، مناسب است ابتدا با روش نوشتن مرور بر داستان یا کتاب آشنا شویم. 

چگونه نقد کتاب بنویسیم

نقد داستان را با نوشتن یک پاراگراف مروری شروع کنید

پاراگراف مروری یک متن کوتاه درباره اطلاعات تقریبا جامع از اثری است که می‌خواهیم در ارتباط با آن بنویسیم. برای انجام این تمرین، داستان یا کتابی که اخیرا به طور کامل مطالعه کرده‌اید یا یکی از بهترین کتاب های تاریخی ایران و جهان را انتخاب کنید. دلیل این است که دسترسی شما به منابع بهتر خواهد بود.

پس از انتخاب اثر، اطلاعات مشخصی در مورد آن استخراج کنید. برای مثال به ترتیب با معرفی اثر، سال انتشار و  نام نویسنده آن، موضوع اصلی اثر، خلاصه‌‌ای از آن، انتخاب مهمترین ابعاد نگارشی (پایان بندی، شخصیت‌ها، نحوه ارائه مطالب و فصل بندی)، انتخاب چند جمله کوتاه از اثر و توضیح آن، نظر شخصی شما درباره نقاط قوت و ضعف اثر، دلایل شما برای انتخاب ویژگی‌های مثبت و منفی، توصیه مطالعه کتاب به گروه مخاطبین خاص، امتیاز شما از ۵ نوشتن را آغاز کنید. یک پاراگراف مروری به شما این فرصت را می‌دهد که به اثر، نویسنده، تاریخ نگارش آن اشراف کاملی پیدا کنید و بیاموزید جوانب مختلف را بررسی کنید.

نوشتن نقد روی کاغذ

تقریبا برای نوشتن نقد کتاب و داستان آماده‌اید

ممکن است بخواهید نقد کتاب یا نقد داستان را برای چاپ یا صفحات وب آماده کنید. یا احتمالا از شما خواسته شده است برای طیف خاصی از مخاطبان آن متن را آماده کنید. شاید در انتخاب اثر محدودیت دارید یا احتمالا فقط از شما خواسته شده است برای اثری که به تازگی منتشر شده است نقد بنویسید. بهتر است اینجا اشاره کنیم که واژه «نقد» به معنی گفتن از نقاط منفی نیست. به عبارتی، شاید وقتی صحبت از نقد و انتقاد می‌شود فکر می‌کنیم باید جبهه مخالف بگیریم. این در حالی است که نقد به معنی بررسی جوانب مثبت و منفی یک اثر از دریچه نگاه حرفه‌ای و نو است. پیش از هر چیز، در انتخاب اثر دقت کنید، اثر را چندین بار بخوانید و نکاتی که هر بار به ذهنتان به ذهنتان می‌رسد یادداشت کنید. به انتخاب کلمات، زاویه دید روایت، شخصیت‌ها، نحوه بیان آن‌ها.


بیشتر بخوانید: بهترین رمان های کلاسیک


دقت داشته باشید که اگر به ترجمه این اثر دسترسی دارید آن را هم بررسی کنید و درباره نقاط تشابه و تمایز ترجمه با اثر اصلی بنویسید. ممکن است متوجه شوید بسیاری از ضرب المثل‌ها به نحو دیگری در زبان مقصد آماده است که در معنا تغییری ایجاد کرده است. یا شاید متوجه شوید طبقه اجتماعی شخصیت‌ها در زبان آن‌ها در پیش بینی وقایع داستان به زبان اصلی از ترجمه پررنگ‌تر است. همانطور که ملاحظه کردید، مبنای این قسمت متن است. در مشاهدات و یادداشت برداری‌های خود احتمالا برخی نکات برجسته‌ترند و همین امر به شما جهت می‌دهد که در چه رابطه می‌توانید دقیق‌تر و موشکافانه‌تر بنویسید. 

انواع نقد کتاب

نقد کتاب یا داستان را بر اساس نظریه‌های موجود بنویسید

شاید یک مجله دانشجویی از شما خواسته باشد در رابطه با یکی از بهترین رمان های جهان یعنی «ارباب حلقه‌ها» نقد بنویسید. نوشتن نقد این کتاب نباید متاثر از این باشد که این اثر مشهورترین رمان دنیا است و همه آن را تمجید می‌کنند. بلکه می‌بایست دلایل تمجید از اثر را بررسی کنید. مثلا اگر زاویه دید سوم شخص است بررسی کنید زاویه دید راوی چه تاثیری در رمان دارد و شما و هر خواننده دیگری چه احساس و برداشتی از این زاویه دید خواهد داشت. یا شاید قصد داشته باشید ویژگی‌های نوع ادبی آن را بررسی کنید. برای مثال، شاید بخواهید بنویسید چرا این رمان فانتزی است یا چه چیزی رمان جی. آر. آر. تالکین را به رمانس شوالیه‌ای مانند آنچه در «دن کیشوت» سروانتس می‌بینید نزدیک یا دور می‌کند. 


می‌دانستید دن کیشوت یکی از پرفروش ترین کتاب های جهان است؟


 

چگونه نقد کتاب را در پرتو تاریخ بنویسیم

برخی از کتاب‌ها از نظر تاریخی برجسته هستند و نویسنده نقش مهمی در پژواک تحولات دوران من جمله وقایع سیاسی ایفا می‌کند. احتمالا به یاد یکی از بهترین کتاب های سیاسی یعنی «خوشه‌های خشم» اشتاین بک افتاده باشید که به خوبی نمایان‌گر دوران بحران اقتصادی آمریکا است. برای اینکه یک نقد نظریه محور تاریخی بنویسید، بهتر است با نظریات تاریخی آشنا شوید و از نگاه آن منتقد به تحلیل اثر بپردازید. شاید انتخابتان فوکو باشد. روش دیگر آن است که در مورد جایگاه حرفه‌ای نویسنده در کشور خود در ابعاد وسیعتر یعنی در جهان بنویسید و این ویژگی‌ها را در شخصیت اصلی رمان جستجو کنید. درست مانند رمان آئورا اثر فوئنتس. فراموش نکنید که در این رابطه باید به خوبی با ادبیات و تاریخ آن نویسنده آشنا باشید و کاملا بی‌طرفانه و تاریخی اثر را نقد و بررسی کنید.  

نوشتن نقد

چگونه نقد داستان بنویسیم؛ معرفی کتاب

نقد داستان با فاکتورهای داستان‌نویسی قرابت ویژه‌ای دارد. به منظور آشنایی با ویژگی‌های داستانی و شناخت فاکتورهای موثر در نگارش کتاب، بهتر است پیش از نوشتن کتب زیر را مطالعه کنید:

  • Perrine’s Story and Structure 
  • The Making of the Story اثر الیس ل پلنته
  • پیش‏‌درآمدی بر شناخت رمان اثر جرمی هاثورن
  • شیوه تحلیل رمان اثر جان پِک 
  • نظریه رمان و ویژگی‏‌های رمان فارسی اثر محمدرفیع محمودیان

دو کتاب اول از اصلی‌ترین منابع آشنایی یا داستان کوتاه نویسی و شیوه تحلیل فاکتورهای اصلی داستان‌ها هستند. در این کتاب‌ها می‌توانید با خواندن داستان‌های مختلف بیاموزید چگونه شخصیت، طرح داستان (plot) یا زاویه دید داستان را تحلیل و بررسی کنید. کتاب‌های دیگر معرفی شده در زمینه رمان هستند. همانطور که می‌دانید داستان بسیار حساس‌تر از رمان است زیرا در رمان نویسی نویسنده راحت‌تر می‌تواند روایت را گسترش دهد. اما در داستان هر کلمه، علائم نگارشی یا سبک جملات در دریافت اثر تاثیر دارد. به همین منظور برای هر یک باید منابع متفاوتی مطالعه کنید. فراموش نکنید که مطالعه مقالات انتقادی نویسندگان دیگر مثلا در مجله آنلاین نیویورکر نیز بسیار در نگارش شما موثر هستند. 

نوشتن نقد

چگونه نقد کتاب پر مخاطب بنویسیم

هر نویسنده به امید اینکه اثرش خوانده شود و با نظرات موافق و مخالف مواجه شود می‌نویسد. اگر دوست دارید مخاطبین نقد شما را بخوانند بهتر است به نکات زیر دقت کنید:

۱- عنوان خوب انتخاب کنید

معمولا عنوان اولین چیزی است که به واسطه آن خواننده تصمیم می‌گیرد متن شما را بخواند یا خیر. بنابراین می‌توانید به چند موضوع فکر کنید و بهترین و جذاب‌ترین آن را برای عنوان انتخاب کنید. باید عنوان شما به اندازه اثری که نقد می‌کنید جذاب باشد. با خواندن مقالات انتقادی بیشتر بهتر می‌توانید در مورد موضوع از خلاقیت خود استفاده کنید.  

۲- مقدمه را با اصل موضوع شروع کنید

اولین پاراگراف مسلما اولین قسمتی است که مخاطب پس از عنوان آن را می‌خواند. بنابراین مختصر اشاره‌ای به نویسنده و اثر داشته باشید و از موفقیت یا عدم موفقیت اثر صحبت کنید. به اصطلاح باید خواننده را با مسئله‌ای که اهمیت دارد درگیر کنید و در ذهن او سوال ایجاد کنید. 

۳- ذهن مخاطب را برای نگاه انتقادی آماده کنید

حتما زاویه دید خودتان را بنویسید. منظور این نیست که از صفت خوب یا بد یا از این دست جملات بنویسید. منظور این است که بنویسید چرا و چگونه نقطه نگاه شما در این نقد کتاب یا داستان متفاوت است و دلیل اهمیت آن را در یکی دو جمله عنوان کنید. 

۴- لازم نیست کل داستان را تعریف کنید

حتما شنیده‌اید که بعضی از افراد اصلا قبل از خواندن یک اثر یا پس از آن به سراغ نقد نمی‌روند زیرا معتقد هستند داستان در متن نقد تعریف یا spoil شده است. بنابراین فقط یک یا چند قسمت‌ مهم مثلا شخصیت پردازی یا تاریخ اثر را مورد بررسی قرار دهید. 

۵- مقالات انتقادی متفاوت بخوانید

برای اینکه با چارچوب بندی نگارش نقد آشنا شوید حتما چندین مقاله انتقادی بخوانید و بررسی کنید هر نویسنده چگونه مطالب را ارائه می‌کند. آن‌ها می‌توانند الگویی برای نگارش بهتر شما باشند. 

۶- پایان را به عنوان سنجاق کنید

انتخاب عنوان در راستای محتوای متن است زیرا نماینده آنچه در متن خواهد بود می‌باشد. البته سبک عنوان کاملا به نوع انتشار نقد شما بستگی دارد: اگر مجله آنلاین باشد یا چاپی. یا شاید سردبیر برای نقد شما عنوان انتخاب کند. در هر صورت پایان بندی شما باید با ابتدای متن ارتباط مشخصی داشته باشد. 

 

One thought on “چگونه نقد کتاب و داستان بنویسیم ؟ راهنمای جامع برای نوشتن نقد خوب

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code