بیشتر ما سالهاست یادداشت برمیداریم؛ از کلاس مدرسه و دانشگاه گرفته تا جلسات کاری، دورههای آنلاین و حتی کتابخوانی. اما یک سؤال اساسی وجود دارد:
چرا با وجود این همه یادداشت، هنگام امتحان، پروژه یا مرور دوباره، حس میکنیم چیزی در ذهنمان نمانده است؟
مشکل معمولاً «کم نوشتن» نیست؛
مشکل، یادداشت برداری بدون سیستم، بدون هدف و بدون پردازش ذهنی است.
در دنیای 2025 که حجم اطلاعات چند برابر شده، یادداشت برداری دیگر صرفاً نوشتن نیست؛
بلکه یک مهارت یادگیری فعال است که اگر درست انجام شود:
در این مقاله قرار نیست فقط روشها را لیست کنیم؛
بلکه یاد میگیریم چگونه یادداشت برداری کنیم بهطوری که واقعاً به درد یادگیری، امتحان و زندگی واقعی بخورد.
اگر حس میکنید یادداشتهایتان زیاد است ولی خروجی ندارد، احتمالاً جای یک سیستم درست خالی است.
قبل از یاد گرفتن روشهای یادداشت برداری مؤثر، باید بفهمیم مشکل کجاست.
تجربه نشان میدهد بیشتر یادداشتها به یکی از دلایل زیر شکست میخورند:
وقتی ندانیم یادداشت را برای چه چیزی مینویسیم (امتحان؟ پروژه؟ مرور سریع؟)،
همهچیز را مینویسیم — و در نهایت هیچچیز مهم باقی نمیماند.
نوشتن کلمهبهکلمهی حرفهای استاد یا متن کتاب،
بدون پردازش، بدون خلاصهسازی و بدون ارتباطسازی
=> چیزی جز «کپیبرداری ذهنی» نیست.
حتی بهترین یادداشتها هم بدون مرور، قربانی منحنی فراموشی ابینگهاوس میشوند
آشنایی با ارمان ابینگهاوس
اطلاعات ← نوشتن زیاد ← عدم پردازش ← عدم مرور ← فراموشی
📌 اگر احساس میکنید یادداشتهایتان «زیاد ولی بیاثر» هستند، ادامه مقاله دقیقاً برای حل همین مشکل طراحی شده است.
همچنین بخوانید: چگونه با یکبار خواندن یاد بگیریم؟
یادداشت برداری مؤثر یعنی:
ثبت اطلاعات + پردازش ذهنی + قابلیت استفاده مجدد
برخلاف تصور رایج، یادداشت برداری مؤثر با خلاصهنویسی یکی نیست
(همچنین بخوانید: روشهای خلاصه نویسی).
| ویژگی | یادداشت ضعیف | یادداشت مؤثر |
|---|---|---|
| هدف | نامشخص | مشخص (امتحان، مرور، یادگیری) |
| حجم | زیاد و شلوغ | فیلترشده و اولویتبندیشده |
| پردازش | حداقلی | فعال (سؤال، ارتباط، مثال) |
| مرورپذیری | سخت | سریع و ساختاریافته |
| ماندگاری | کوتاهمدت | بلندمدت |
یادداشت خوب قرار نیست «قشنگ» باشد؛
قرار است قابل فکر کردن، مرور کردن و استفاده کردن باشد.
یکی از مهمترین دلایلی که یادداشتها بیاستفاده میشوند این است که همه یادداشتها را با یک روش مینویسیم.
در حالی که هدف یادگیری کاملاً تعیین میکند:
یادداشت برداری برای امتحان، با یادداشت برداری برای یادگیری عمیق یا مرور سریع یکسان نیست.
در ادامه، رایجترین اهداف یادگیری و نوع یادداشت مناسب هرکدام را بررسی میکنیم.
همچنین بخوانید: چگونه مفهومی درس بخوانیم؟
وقتی هدف اصلی، قبولی در امتحان یا گرفتن نمره است:
در این حالت:
روشهای مناسب:
نکته مهم:
یادداشت امتحانی قرار نیست «همهچیز» را پوشش دهد؛
قرار است چیزهای امتحانی را برجسته کند.
اگر هدف شما واقعاً فهمیدن و ماندگار شدن مطالب است (نه فقط امتحان):
در این نوع یادداشت برداری:
روشهای مناسب:
این نوع یادداشت، پایه اصلی «مطالعه بدون فراموشی» است
همچنین بخوانید: تقویت حافظه کوتاه مدت
گاهی هدف فقط این است که:
در چند دقیقه، کل مطلب را مرور کنیم.
در این حالت:
روشهای مناسب:
| هدف یادگیری | تمرکز اصلی | حجم یادداشت | روش پیشنهادی |
|---|---|---|---|
| امتحان | نکات پرتکرار | متوسط | کرنل، اوتلاین |
| یادگیری عمیق | ارتباط مفاهیم | کم ولی عمیق | نقشه ذهنی |
| مرور سریع | یادآوری فوری | بسیار کم | چکلیست، فلش |
| پروژه / ارائه | ساختاردهی | هدفمند | ترکیبی |
📌 اگر یادگیری عمیق و ارتباط مفاهیم برایتان مهم است، در بخش مقایسه روشها دقیقتر میبینید چرا نقشه ذهنی در این هدف عملکرد بهتری دارد.
همچنین بخوانید: افزایش خلاقیت، رازی برای بهبود زندگی
یکی از اشتباهات رایج این است که فکر میکنیم یک روش یادداشت برداری برای همه مناسب است.
در حالی که مغز انسانها اطلاعات را به شکلهای متفاوتی پردازش میکند.
اگر روش یادداشت برداری با سبک یادگیری شما همراستا نباشد:
در این بخش، بهجای تئوریهای پیچیده، روی کاربرد عملی سبکهای یادگیری در یادداشت برداری تمرکز میکنیم.
اگر با دیدن بهتر یاد میگیرید تا خواندن متنهای طولانی:
ویژگیهای یادداشت مناسب شما:
روشهای پیشنهادی:
📌 زیبایی مهم نیست؛ قابل دیدن بودن روابط مهم است.
همچنین بخوانید: عوامل موثر بر یادگیری
اگر با شنیدن، توضیح دادن و تکرار صوتی بهتر یاد میگیرید:
ویژگیهای یادداشت مناسب شما:
تکنیک مؤثر:
📌 بسیاری از این افراد با یادداشت برداری بعد از کلاس نتیجه بهتری میگیرند.
اگر با انجام دادن، حل مسئله و تعامل یاد میگیرید:
ویژگیهای یادداشت مناسب شما:
روشهای پیشنهادی:
📌 یادداشت خوب برای شما یعنی:
«بعد از خواندنش بدانم چه کاری انجام بدهم.»
همچنین بخوانید: شرایط مطالعه
| سبک یادگیری | تمرکز اصلی | فرم یادداشت | نکته کلیدی |
|---|---|---|---|
| دیداری | دیدن روابط | نقشه، نمودار | ساختار مهمتر از متن |
| شنیداری | توضیح شفاهی | نکات کوتاه | یادداشت بعد از شنیدن |
| فعال | انجام دادن | تمرین، سؤال | تبدیل دانش به اقدام |
📌 در بخش بعدی میبینید که حتی برای یک نفر، بهترین روش یادداشت برداری بسته به زمان یادداشت برداری (قبل، حین یا بعد از مطالعه) تغییر میکند.
یکی از سؤالهای پرتکرار این است:
بهترین زمان برای یادداشت برداری دقیقاً چه موقع است؟
بسیاری از افراد یا:
واقعیت این است که هیچ زمان واحدی بهترین نیست؛
بلکه هر زمان، کارکرد متفاوتی دارد — اگر درست استفاده شود.
همچنین بخوانید: اصل پارتو
یادداشت برداری قبل از مطالعه معمولاً نادیده گرفته میشود،
در حالی که نقش مهمی در آمادهسازی ذهن دارد.
این نوع یادداشت شامل:
📌 هدف این یادداشت:
مناسب برای:
نکته مهم:
در این مرحله اطلاعات نمینویسید؛ فقط مسیر یادگیری را مشخص میکنید.
رایجترین و در عین حال خطرناکترین زمان یادداشت برداری همینجاست.
اگر بدون فیلتر و هدف بنویسید:
یادداشت برداری مؤثر حین مطالعه باید:
مناسب برای:
📌 قانون طلایی:
اگر جملهای را بدون فکر مینویسید، احتمالاً نباید نوشته شود.
همچنین بخوانید: سبک های یادگیری
این مرحله، جایی است که یادگیری واقعی اتفاق میافتد.
بعد از پایان مطالعه:
این یادداشتها معمولاً شامل:
مناسب برای:
📌 بسیاری از یادگیرندههای حرفهای، بیشترین زمان یادداشت برداری را بعد از مطالعه میگذارند، نه حین آن.
| زمان | هدف اصلی | نوع یادداشت | اشتباه رایج |
|---|---|---|---|
| قبل | آمادهسازی ذهن | سؤال، چارچوب | نوشتن اطلاعات |
| حین | ثبت نکات کلیدی | کوتاه و گزینشی | کپیبرداری |
| بعد | تثبیت و فهم | بازنویسی مفهومی | حذف این مرحله |
📌در بخش بعدی میبینید چگونه ترکیب «زمان درست یادداشت برداری» با «روش مناسب» میتواند حجم یادداشتها را کمتر ولی اثرشان را چند برابر کند.
نقشه ذهنی بیش از آنکه برای «ثبت اطلاعات» باشد،
برای ساختن تصویر کلی و ارتباط مفاهیم طراحی شده است.
بهترین زمان استفاده:
چرا بعد از مطالعه؟
اشتباه رایج:
کشیدن نقشه ذهنی حین کلاس یا مطالعه اولیه
→ تمرکز را میشکند و نتیجه اغلب شلوغ و ناقص میشود.
اوتلاین یکی از سادهترین ولی کماستفادهترین روشهاست.
بهترین زمان استفاده:
مزیت اصلی:
محدودیت:
این روشها برای «یادگیری جدید» ساخته نشدهاند،
بلکه برای یادآوری سریع طراحی شدهاند.
بهترین زمان استفاده:
کاربردها:
اشتباه رایج:
استفاده از فلشنوت بهعنوان منبع یادگیری اصلی
→ حفظ کردن بدون فهم.
یادگیرندههای حرفهای معمولاً به یک روش وفادار نیستند؛
بلکه ترکیب هوشمندانه میسازند.
مثال رایج:
مزیت اصلی:
| زمان یادداشت برداری | هدف | بهترین روش | چرا؟ |
|---|---|---|---|
| قبل از مطالعه | فعالسازی ذهن | سؤالمحور / چارچوب | ایجاد مسیر یادگیری |
| حین مطالعه | ثبت نکات کلیدی | کرنل / اوتلاین | ساختار + تمرکز |
| بعد از مطالعه | فهم عمیق | نقشه ذهنی | ارتباطسازی مفهومی |
| مرور نهایی | یادآوری سریع | فلشنوت / چکلیست | سرعت و فشردگی |
📌 اگر احساس میکنید یادداشتهایتان زیاد شده ولی یادگیریتان نه، احتمالاً مشکل از «روش» نیست؛ از ترکیب نادرست زمان و روش است که در بخش بعدی با یک چکلیست دقیق بررسی میشود.
بیشتر افراد فکر میکنند مشکل یادداشتهایشان این است که:
در حالی که در عمل، مشکل اصلی تکرار چند خطای ثابت است؛
خطاهایی که باعث میشود یادداشتها:
در ادامه، مهمترین اشتباهات رایج را همراه با راهحل عملی میبینید.
خیلی از یادداشتها با این نیت نوشته میشوند:
«بعداً به درد میخورد»
مشکل:
اصلاح:
قبل از شروع، فقط به یک سؤال جواب بدهید:
«این یادداشت قرار است چه کاری برای من انجام دهد؟»
همین یک سؤال، نوع یادداشت و حجم آن را تعیین میکند.
نوشتن زیاد، بهمعنای یادگیری زیاد نیست.
مشکل:
اصلاح:
قاعده ساده:
اگر بتوانید چیزی را توضیح دهید، لازم نیست عیناً بنویسید.
بسیاری از یادداشتها خوب نوشته میشوند
اما هیچوقت دوباره دیده نمیشوند.
مشکل:
اصلاح:
وفاداری افراطی به یک روش (مثلاً فقط کرنل یا فقط نقشه ذهنی)
معمولاً نتیجه معکوس دارد.
مشکل:
اصلاح:
| اشتباه رایج | پیامد | راهحل عملی |
|---|---|---|
| نداشتن هدف | یادداشت بیمصرف | تعیین هدف قبل از نوشتن |
| نوشتن بیشازحد | کاهش تمرکز | انتخاب نکات کلیدی |
| عدم مرور | فراموشی سریع | زمانبندی مرور |
| یکروشگرایی | خستگی ذهن | ترکیب هوشمندانه روشها |
📌 اگر حداقل یکی از این اشتباهات برایتان آشناست، احتمالاً مشکل شما «کمکاری» نیست؛ بلکه نداشتن یک سیستم ساده و پایدار است—چیزی که در بخش بعدی قدمبهقدم میسازیم.
اگر بخش های قبلی را مرور کنیم، به یک نتیجه مشخص میرسیم:
مشکل بیشتر افراد روش یادداشت برداری نیست،
بلکه نداشتن یک سیستم ثابت از ابتدا تا مرور است.
سیستم پیشنهادی زیر طوری طراحی شده که:
قبل از هر نوع یادداشت برداری، این مرحله غیرقابلحذف است.
فقط یک سؤال:
«این یادداشت برای چیست؟»
گزینههای رایج:
همین پاسخ، بقیه تصمیمها را مشخص میکند:
در این مرحله هدف «زیبا نوشتن» یا «کامل بودن» نیست.
اصول ثبت اولیه:
بسته به موقعیت:
اشتباه رایج:
کاملنویسی در اولین برخورد با محتوا.
اینجا جایی است که یادداشت واقعاً ساخته میشود.
کارهایی که در این مرحله انجام میشود:
📌 نکته کلیدی:
اگر این مرحله حذف شود،
یادداشتها به «ذخیره اطلاعات» تبدیل میشوند، نه یادگیری.
در این مرحله، یادداشتها به ابزار مرور تبدیل میشوند.
خروجیهای رایج:
هدف:
سیستم بدون مرور، پایدار نمیماند.
پیشنهاد ساده:
حتی اگر هر مرور فقط ۳–۵ دقیقه باشد،
اثر آن از یک مطالعه طولانی بیشتر است.
| مرحله | سؤال اصلی | خروجی |
|---|---|---|
| هدف | چرا مینویسم؟ | انتخاب روش |
| ثبت | چه چیز مهم است؟ | یادداشت اولیه |
| پردازش | آیا فهمیدهام؟ | یادداشت مفهومی |
| فشردهسازی | چه چیز باید بماند؟ | ابزار مرور |
| مرور | کی یادآوری کنم؟ | تثبیت یادگیری |
📌 اگر احساس میکنید اجرای کامل این سیستم سنگین است، خبر خوب این است که حتی اجرای ۳ مرحله اول میتواند کیفیت یادداشت برداری شما را بهطور محسوسی تغییر دهد.
یکی از پرتکرارترین سؤالها این است:
«یادداشت برداری کاغذی بهتر است یا دیجیتال؟»
پاسخ حرفهای:
هیچکدام بهتنهایی بهترین نیستند؛ بهترین انتخاب، وابسته به هدف و مرحله یادگیری است.
در این بخش، بهجای مقایسه احساسی،
ابزارها را کاربردمحور بررسی میکنیم.
کاغذ هنوز هم در بسیاری از سناریوها بیرقیب است.
مناسب برای:
مزایا:
محدودیت:
📌 بهترین استفاده:
«پردازش و فهم»، نه ذخیرهسازی.
ابزارهای دیجیتال در 2025 بسیار بالغتر شدهاند.
مناسب برای:
مزایا:
محدودیت:
📌 بهترین استفاده:
«ثبت و مدیریت»، نه یادگیری اولیه.
بسیاری از افراد یکی را حذف میکنند
و همین باعث میشود سیستمشان ناقص بماند.
رویکرد حرفهای (Hybrid):
چه کاغذی، چه دیجیتال
اگر این سه چیز نباشد، ابزار بیفایده است:
بدون اینها، بهترین ابزار هم فقط «انبار اطلاعات» میشود.
| موقعیت | هدف | ابزار مناسب | دلیل |
|---|---|---|---|
| حین کلاس | ثبت سریع | دیجیتال | سرعت و نظم |
| مطالعه عمیق | فهم | کاغذی | تمرکز و پردازش |
| بعد از مطالعه | ساختاردهی | کاغذی / ترکیبی | ارتباط مفاهیم |
| مرور | یادآوری | دیجیتال | جستجو و فشردگی |
| آرشیو | دسترسی بلندمدت | دیجیتال | نظم و پایداری |
📌 اگر بین ابزارهای مختلف سردرگم شدهاید، بهجای عوضکردن ابزار، یکبار جریان استفاده از یادداشتها را بررسی کنید؛ ابزار درست معمولاً خودش را نشان میدهد.
بیشتر بخوانید: روش درس خواندن برای امتحان
اگر بخواهیم تمام این مقاله را به یک صفحه عملی تبدیل کنیم،
نتیجه چیزی شبیه این چکلیست خواهد بود.
این چکلیست برای این طراحی شده که:
📌 اگر در این مرحله مکث نکنید،
بیشترِ اشتباهات بعدی اجتنابناپذیر میشوند.
قاعده ساده:
یادداشتی که قرار است پردازش شود، لازم نیست کامل باشد.
این مرحله، مهمترین نقطه یادگیری است.
اگر مرور زمانبر باشد،
بهمرور حذف میشود.
یادداشت مؤثر:
اگر یادداشتهای شما:
مشکل، نوشتن شما نیست؛
مشکل، نبود ساختار و جریان استفاده است.
📌 پیشنهاد میشود این چکلیست را یکبار ذخیره کنید و فقط برای یک هفته طبق آن جلو بروید؛ نتیجه معمولاً سریعتر از انتظار مشخص میشود.
اگر قرار باشد فقط یک نکته از این مقاله در ذهن بماند، این است:
**یادداشت برداری مؤثر، درباره نوشتن بیشتر نیست؛
درباره استفاده بهتر از چیزی است که مینویسید.**
در طول مقاله دیدیم که:
آنچه تفاوت ایجاد میکند، جریان استفاده از یادداشتها است.
یادداشت مؤثر:
به همین دلیل است که:
نتایج کاملاً متفاوتی میگیرند.
میتوان کل مهارت یادداشت برداری را به این سؤال تقلیل داد:
«این یادداشت، قرار است کِی و برای چه کاری دوباره استفاده شود؟»
اگر پاسخ این سؤال روشن باشد:
یادداشت برداری موفق:
لازم نیست همه روشها را بلد باشید؛
کافی است یک سیستم ساده اما پایدار داشته باشید.
📌 اگر بخواهید از این مقاله فقط یک کار عملی انجام دهید، پیشنهاد میشود چکلیست نهایی را انتخاب کنید و فقط برای یک هفته، یادداشتهای خودتان را با آن بسنجید؛ تغییر معمولاً خیلی زود قابل مشاهده است.
31 پاسخ
باسلام .مطالب خیلی مفید بود .با آرزوی موفقیت برای شما
متشکرم
سلام
در ابتدا تشکر میکنم از مطالب مفیدی که قرار دادید.
من مشکلی که دارم و خیلی هم اذیت کننده هست اینه که تو این دو سالی که مجازی شده ، چون کلاس ها رکورد میشن من سرکلاس ها گوش نمیدم و بعدا جلسات رو میبینم. منتهی نمیدونم چرا یه جوری شده که باید همه صحبت های اساتید رو بنویسم ، یعنی کلمه به کلمه و اگر ننویسم انگار اون جلسه رو نخوندم و یه جوری حس بدی پیدا میکنم.
همین مسئله باعث میشه تایم زیادی ازم گرفته بشه و همینطور به شدت خسته کننده س.
قطعا که اسم این رو نمیشه نوت برداری گذاشت. ممنون میشم در این رابطه کمک کنید.
و این که کلاس های حضوری اصلا این مشکل نبود.
سلام خیلی ممنون خیلی مطالب خوبی بود من مطالب برداشتم که ازشون استفاده کنم
بسیار عالی ممنون از همراهیتون
ممنون از مطالب خوب شما انشاا موفق باشید
سپاس فراوان
سپاس
بسیااار عالی با مطالعه هر کدام از مقاله های شما استاد روشهای بهتری را برای یادگیری کسب میکنم. از شما ممنون و خیلی از مطالب مفیدتون راضی هستم. خداقوت.
سلام دوست عزیز
رضایت شما افتخار ماست
موفق و پیروز باشید
سلام مشکل من کجاست وقتی زیست میخوانم زیر کلمات مهم خط میکشم و بعدش که میبینم *میبینم کل زیستو خط کشیدم و بخاطر همین اغلب کل زیستو وارد میکنم
سلام
عرض ادب واحترام به قدری نکاتی که اشاره شده کاربردی و عملی بود که می تونم بگم تحولی در مطالعه و نت برداری در من ایجاد کرد .
از خداوند منان بهترینها را برای شما آرزومندم.
سلام و درود دوست عزیز
از رضایت شما بسیار خرسندیم
موفق و پیروز و تندرست باشید
بسیار مفید
سلام عرض میکنم خدمت شما
اول از همه تشکر میکنم از شما بابابت مطالب خوبتون دوم اینکه میخواستم بدونم اگه یک فیلم آموزشی دیدیم چطور بعد فیلم آموزشی نت برداری کنیم و سوم اینکه میخواستم بدونم چطور در یک وبینار یا جلسه یا هر چیزیی که یک بار برگزار میشه نت برداریی کنیم
با سپاس از شما
سلام دوست عزیز
برای نت برداری در وبینارها کلمات کلیدی را یادداشت کنید و زمانی که وبینار تموم شد یادداشت هاتون رو دوباره مطالعه کنید و اگر کلمات کلیدی نیاز به توضیح داشتن در دفتری جدا توضیحات رو یادداشت کنید.خیلی مهمه که هنگام نت برداری جمله ننویسید و کلمات کلیدی رو بنویسید.
موفق باشید
خیلی عالی
یادداشت برداری علاوه بر مطالعه ,در کنفرانس ها,سمینار ها,گفتگو های جمعی بسیار کاربرد داره و
از نظر من به عنوان یک مهارت فردیه و برای هر شخص ضروریه
سلام من هیچوقت نتونستم خلاصه نویسی کنم، همه مطالب رومینویسم،وقت زیادی برای نوشتن، خوندن میذارم، نتیجه خیلی کمتری میبطنم، حافظه ضعیفی دارم، درک مطلبم سریع وعالیه، به همه یادمیدم، نمره اوناخوب میشه امامن همیشه کمترمیگیرم، چرا؟
سلام خیلی عالی و کاربردی
ببخشید یعنی خلاصه نویسی و نکته برداری با هم هیچ فرقی نداره اخه وقتی خلاصه نویسی میکنیم مثلا زیست این خلاصه خودش پر از نکته اس بعد ما باید بعد خلاصه نویسی دوباره نکته برداری هم کنیم
در واقع من نمیتونم بین این دوتا تعادل بر قرار کنم میشه خواهشا راهنمایی کنین
سلام و درود
خلاصه نویسی یکی از تکنیک های نکته برداریه. ولی بهتره برای زیست کلمات کلیدی را پیدا کنید و اونارو یادداشت کنید.
مرررررررررررررررررررررررررررسییییییییییییییییییییییی
سپاس فراوان
خیلی جالب بود من هیچوقت اینطوری به یادداشت برداری نگاه نکرده بودم .
موفق باشید ???
سلام خدمت شما دوست عزیز ببخشید من خیلی وقته که دارم از روی ویدیو مطالعه میکنم چون رشتم کامپیوتر است و بروز ترین مطالب در وب انگلیسی است اما همیشه احساس میکنم هر کلمه ای که از دهان مدرس میاد بیرون رو بنویسم .و یه سوال هم که دارم این بود که یه جا نوشته بود نباید فرایند گوش دادن و یادداشت برداری رو با هم انجام داد باید اول گوش داد بعد نکات رو نوشت ایا این گفته درست هست
بله دوست عزیز
کاملا درسته
واقعا عالی و جامع و کامل بود من حدود ده یا دوازده تا سایت در این باره مطالعه کردم و شاید فقط ۴۰% مطالب این سایت در همه ی اون ها بود. واقعا ممنون واقعا
خیلی ممنون دوست عزیز.
سلام، ممنون از مطالب مفیدتون، ببخشید من یک مشکل داشتم
من نمیتونم کلمات کلیدی و عبارت مهم رو به خوبی تشخیص بدهم، روش بافتن کلمات کلیدی را در این روش خواندم ولی بازهم مشکل من حل نشد، سپاس گذار میشوم که کمک کنید
ببخشید یک سوال دیگر هم داشتم، چگونه جملات موضوعی یک پاراگراف را بیابیم
سلام درود حتما یک تایم مشاوره رایگان از سایت رزرو بفرمایید تا همکاران بنده تماس بگیرن با شما